Rentgen stomatologiczny – co to jest, jakie są jego rodzaje i kiedy się go wykonuje?

Rentgen stomatologiczny nie służy wyłącznie do wykrywania próchnicy — może również uwidocznić korzenie zębów, kości szczęki i żuchwy oraz zmiany niewidoczne podczas badania klinicznego. Rodzaj zdjęcia dobiera się do celu diagnostycznego: inne informacje daje obraz pojedynczego zęba, inne pełnych łuków zębowych, a jeszcze inne trójwymiarowa tomografia CBCT.

Rentgen stomatologiczny – co pokazuje i do czego służy?

Rentgen stomatologiczny to badanie obrazowe wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie do oceny zębów, ich korzeni, kości szczęki i żuchwy oraz wybranych tkanek jamy ustnej. Uzupełnia badanie kliniczne, ponieważ może ujawnić zmiany niewidoczne podczas oglądania zębów i tkanek w gabinecie. Zakres uzyskanego obrazu zależy od zastosowanej techniki oraz wskazania.

Zdjęcie rentgenowskie może wspierać diagnostykę próchnicy, także zmian trudnych do zauważenia bez obrazowania, a także ocenę zmian okołozębowych i urazów. Pomaga również w ocenie korzeni oraz planowaniu leczenia, w tym leczenia kanałowego.

Rodzaj zdjęcia dobiera się do celu diagnostycznego, dlatego poszczególne badania mogą obejmować różny obszar. Rentgen w Krakowie nie zastępuje rozmowy z pacjentem ani badania jamy ustnej, lecz dostarcza dodatkowych informacji potrzebnych do oceny sytuacji i zaplanowania dalszego postępowania.

Rodzaje badań obrazowych stosowanych w stomatologii

Podstawowy podział badań obrazowych w stomatologii uwzględnia zakres obrazowanych struktur i cel diagnostyczny. Stosuje się zdjęcia wewnątrzustne, pantomograficzne i cefalometryczne oraz tomografię CBCT.

Zdjęcia wewnątrzustne, pantomograficzne i cefalometryczne

Różnice między tymi zdjęciami dotyczą przede wszystkim zakresu obrazowania. RTG punktowe jest zdjęciem wewnątrzustnym pojedynczego zęba i przylegających tkanek. Może wspierać diagnostykę próchnicy oraz leczenie kanałowe.

Rodzaj zdjęcia	Zakres obrazu	Typowe zastosowanie
RTG punktowe	Pojedynczy ząb i przylegające tkanki	Ocena konkretnego zęba, diagnostyka próchnicy i leczenie kanałowe
Pantomogram, czyli RTG panoramiczne	Pełne łuki zębowe, kości szczęki i żuchwy oraz stawy skroniowo-żuchwowe	Szersza ocena uzębienia i struktur obu szczęk
RTG cefalometryczne	Boczny obraz czaszki	Analiza zgryzu oraz relacji szczęki i żuchwy, głównie w ortodoncji

Pantomogram obejmuje większy obszar niż zdjęcie punktowe: pokazuje całe łuki zębowe, szczękę, żuchwę i stawy skroniowo-żuchwowe. Nie zastępuje jednak zdjęcia skupionego na pojedynczym zębie, gdy potrzebna jest ocena jego przylegających tkanek.

Zdjęcie cefalometryczne wykonuje się w pozycji bocznej. Służy przede wszystkim do analizy zgryzu oraz wzajemnego położenia szczęki i żuchwy, głównie w ortodoncji.

Tomografia CBCT jako badanie trójwymiarowe

Tomografia CBCT to tomografia stożkowa wykorzystywana w stomatologicznej diagnostyce obrazowej. W odróżnieniu od klasycznych zdjęć RTG, które przedstawiają struktury na obrazie dwuwymiarowym, CBCT dostarcza trójwymiarowego obrazu zęba, szczęki, żuchwy lub twarzoczaszki. Taki obraz można analizować w trzech płaszczyznach, co ułatwia ocenę wzajemnego położenia struktur anatomicznych.

Obrazowanie 3D ma znaczenie wtedy, gdy klasyczne zdjęcia nie dostarczają wystarczających informacji albo potrzebna jest precyzyjna ocena przestrzenna. CBCT może wspierać planowanie implantologiczne i wybranych procedur chirurgicznych, a także diagnostykę endodontyczną, na przykład ocenę liczby kanałów, ich przebiegu i zakrzywień.

Dobór CBCT powinien wynikać z celu diagnostycznego i decyzji klinicznej. Badanie nie jest automatycznie potrzebne przy każdej diagnostyce stomatologicznej — wykonuje się je przede wszystkim wtedy, gdy trójwymiarowa ocena struktur ma znaczenie dla rozpoznania lub zaplanowania wybranej procedury.

W jakich sytuacjach dentysta zleca wykonanie RTG?

Wskazanie do RTG wynika z konkretnego celu diagnostycznego lub terapeutycznego, a nie z samego faktu wizyty u dentysty. Zdjęcie może uzupełnić badanie kliniczne, gdy zmiana jest trudna do oceny podczas oglądania jamy ustnej albo potrzebna jest informacja o niewidocznych strukturach. Zakres badania dobiera się do problemu.

• Próchnica – szczególnie zmiany między zębami, pod wypełnieniami lub niewidoczne podczas badania klinicznego.
• Choroby przyzębia i stany zapalne – zdjęcie może wspierać ocenę tkanek otaczających ząb, korzeni oraz zmian okołowierzchołkowych.
• Leczenie kanałowe – RTG służy do planowania terapii i kontroli jej przebiegu, gdy konieczna jest ocena korzeni lub tkanek wokół zęba.
• Zatrzymane zęby – badanie pomaga ocenić ich położenie, w tym ułożenie zębów mądrości, oraz relację z sąsiednimi strukturami.
• Urazy – obrazowanie może być potrzebne przy podejrzeniu uszkodzeń zębów lub tkanek twarzoczaszki.
• Planowane leczenie – RTG może poprzedzać leczenie ortodontyczne, implantologiczne i chirurgiczne, w tym ekstrakcję zęba.

O wykonaniu zdjęcia decyduje dentysta po zebraniu wywiadu i badaniu jamy ustnej. W przypadku podejrzenia określonej zmiany lub planowania zabiegu wybiera zakres obrazowania odpowiadający rozpatrywanemu problemowi, zamiast traktować RTG jako rutynowy element każdej wizyty.

Jak przebiega badanie rentgenowskie zębów?

Przed badaniem należy poinformować lekarza o ciąży oraz o wcześniejszych badaniach rentgenowskich. Trzeba także zdjąć biżuterię i metalowe elementy, które mogłyby zakłócać obraz. W zależności od organizacji badania może być stosowana osłona ochronna.

• Ustawienie – personel pomaga przyjąć właściwą pozycję względem aparatu.
• Umieszczenie detektora lub aparatu – element rejestrujący obraz zostaje ustawiony w odpowiednim miejscu; w niektórych badaniach aparat znajduje się również na zewnątrz jamy ustnej.
• Naświetlanie – wykonywana jest ekspozycja. W tym momencie trzeba pozostać nieruchomo i stosować się do poleceń personelu.
• Uzyskanie obrazu – po zakończeniu ekspozycji powstaje zdjęcie RTG, które może zostać ocenione przez dentystę.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania do RTG stomatologicznego

RTG stomatologiczne wykorzystuje promieniowanie jonizujące. Poziom narażenia podczas rutynowych badań stomatologicznych jest opisywany jako bardzo niski przy zachowaniu standardowych środków ochronnych, jednak nie oznacza to całkowitego braku ryzyka. O częstotliwości wykonywania zdjęć decyduje personel medyczny, uwzględniając indywidualną sytuację pacjenta.

Do środków ochrony radiologicznej należą między innymi fartuch ołowiany i osłona tarczycy. Należy także poinformować personel o wcześniej wykonanych zdjęciach, aby umożliwić ocenę zasadności kolejnej ekspozycji.

• Ciąża – jest przeciwwskazaniem względnym. Należy poinformować lekarza o ciąży lub jej podejrzeniu. Badanie wykonuje się po ocenie, czy przewidywana korzyść przewyższa potencjalne ryzyko.
• Wcześniejsze zdjęcia – warto przekazać informacje o wykonanych badaniach, ponieważ mogą pomóc ocenić zasadność kolejnej ekspozycji.
• Ochrona pacjenta – stosowane osłony ograniczają narażenie podczas badania, ale nie zastępują indywidualnej oceny potrzeby wykonania RTG.